Đầu cơ Nhãn hiệu tại Việt Nam: Bản quyền có thể là công cụ pháp lý hiệu quả cho các Chủ sở hữu Nhãn hiệu Nước ngoài như thế nào?

in Bài viết nổi bật, Bản quyền, Bản tin/ Ấn Phẩm, Nhãn hiệu, Vụ việc điển hình

Đối với nhiều doanh nghiệp nước ngoài khi bước vào thị trường Việt Nam, một trong những phát hiện đáng thất vọng nhất là nhãn hiệu của họ đã bị đăng ký hoặc nộp đơn đăng ký bởi một bên thứ ba không có bất kỳ mối liên hệ hợp pháp nào với thương hiệu. Những kẻ đầu cơ nhãn hiệu chuyên nghiệp thường xuyên lợi dụng nguyên tắc “nộp đơn đầu tiên” (first-to-file) của Việt Nam bằng cách tìm kiếm sự bảo hộ cho các nhãn hiệu nước ngoài nổi tiếng trước khi chủ sở hữu thương hiệu đích thực gia nhập thị trường.

Mặc dù các lập luận dựa trên quyền đối với nhãn hiệu vẫn giữ vai trò quan trọng, nhưng các vụ việc gần đây cho thấy quyền tác giả (bản quyền) có thể là một công cụ mạnh mẽ tương đương để ngăn chặn/thách thức các đơn đăng ký nhãn hiệu có dụng ý xấu tại Việt Nam.

Giải pháp Thực tiễn Vượt ngoài Quyền Nhãn hiệu Truyền thống

Bên cơ nhãn hiệu thường nhắm vào các thương hiệu nước ngoài chưa đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tại Việt Nam. Trong những tình huống như vậy, việc chứng minh quyền sở hữu nhãn hiệu có trước hoặc tính chất nổi tiếng của nhãn hiệu đôi khi có thể gặp khó khăn, đặc biệt là khi thương hiệu đó có các hoạt động thương mại hạn chế tại Việt Nam.

Tuy nhiên, trong trường hợp nhãn hiệu bao gồm logo, thiết kế mỹ thuật, chữ cách điệu, thư pháp, linh vật hoặc các yếu tố sáng tạo khác, việc bảo hộ quyền tác giả có thể cung cấp một cơ sở thay thế khá hiệu quả để phản đối hoặc yêu cầu hủy bỏ hiệu lực nhãn hiệu.

Pháp luật Việt Nam nghiêm cấm việc đăng ký các nhãn hiệu sao chép tác phẩm có bản quyền mà không có sự cho phép của chủ sở hữu quyền tác giả.

Cơ sở Pháp lý Theo Pháp luật Việt Nam

Điều 73.7 của Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam quy định rằng các dấu hiệu chứa bản sao tác phẩm, trừ trường hợp được phép của chủ sở hữu tác phẩm đó, sẽ không đủ điều kiện để được bảo hộ với danh nghĩa là nhãn hiệu.

Quy định này tạo ra một cơ sở pháp lý độc lập và hiệu quả để phản đối hoặc yêu cầu từ chối bảo hộ đối với các đơn đăng ký nhãn hiệu có dấu hiệu xâm phạm quyền tác giả, đặc biệt trong các trường hợp bên nộp đơn đã sao chép hoặc mô phỏng trái phép các yếu tố nhận diện thương hiệu như:

Logo và các thiết kế đồ họa;
Nhãn hiệu chữ cách điệu;
Thư pháp nghệ thuật;
Thiết kế bao bì sản phẩm;
Linh vật và thiết kế nhân vật;
Các tác phẩm mỹ thuật ứng dụng thường được sử dụng làm dấu hiệu nhận diện thương hiệu.

Đáng chú ý, trong nhiều trường hợp, chủ sở hữu quyền tác giả ở nước ngoài có thể dựa trên các văn bằng hoặc tài liệu chứng minh quyền tác giả đã được xác lập tại quốc gia của mình để làm căn cứ bảo vệ quyền tại Việt Nam. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với các doanh nghiệp chưa kịp đăng ký nhãn hiệu tại Việt Nam nhưng đã sở hữu các quyền tác giả đối với logo, kiểu chữ cách điệu, thiết kế bao bì hoặc các tác phẩm mỹ thuật ứng dụng gắn liền với thương hiệu của mình. Nhờ đó, quyền tác giả có thể trở thành một công cụ pháp lý hữu hiệu để ngăn chặn việc xác lập quyền sở hữu công nghiệp đối với các dấu hiệu được tạo lập trên cơ sở sao chép trái phép tài sản trí tuệ của chủ thể quyền hợp pháp.

Bảo hộ Quyền tác giả Quốc tế Có hiệu lực tại Việt Nam

Việt Nam là thành viên của Công ước Berne về Bảo hộ các Tác phẩm Văn học và Nghệ thuật. Do đó, các tác phẩm có bản quyền được tạo ra và bảo hộ tại các quốc gia thành viên khác của Công ước Berne nhìn chung sẽ được hưởng quyền bảo hộ tại Việt Nam mà không cần phải đăng ký riêng tại quốc gia sở tại.

Điều này có thể đặc biệt giá trị đối với các chủ sở hữu thương hiệu ở nước ngoài, những người có thể chưa đăng ký nhãn hiệu tại Việt Nam nhưng sở hữu đăng ký bản quyền bao gồm logo thương hiệu, thiết kế cách điệu hoặc các yếu tố nghệ thuật.

Vụ Phản Đối Thành công Điển hình: “HYNTOOR và Hình đầu chú thỏ” ()

Liên quan đến Đơn đăng ký nhãn hiệu số 4-2024-02515 tại Việt Nam cho nhãn hiệu “HYNTOOR và hình đầu chú thỏ” do một bên thứ ba nộp đơn xin đăng ký.

Đơn phản đối đã được nộp thay mặt cho Công ty TNHH Mỹ phẩm Anhui Hyntoor, chủ sở hữu hợp pháp của thương hiệu HYNTOOR và logo liên quan.

Các lập luận dựa trên bản quyền tập trung vào một số điểm quan trọng:

1. Quyền sở hữu Bản quyền: Logo HYNTOOR và thiết kế đầu chú thỏ đã được bảo hộ với tư cách là tác phẩm mỹ thuật ứng dụng tại Trung Quốc.

2. Bảo hộ tự động tại Việt Nam: Vì cả Trung Quốc và Việt Nam đều là thành viên của Công ước Berne, tác phẩm có bản quyền này được hưởng quyền bảo hộ tại Việt Nam theo Điều 13.2 của Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam.

Sau khi xem xét các chứng cứ và đơn phản đối, Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam đã đồng ý rằng nhãn hiệu xin đăng ký là trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với tác phẩm có bản quyền của Công ty TNHH Mỹ phẩm Anhui Hyntoor.

Vào ngày 3 tháng 9 năm 2026, Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam đã ban hành Thông báo số 148056/SHTT-NH.IP, xác nhận rằng Cục đã xem xét đơn phản đối và chấp nhận các lập luận được đưa ra. Cục đã thể hiện ý định từ chối đơn đăng ký nhãn hiệu này, và vụ việc đang tiến tới một quyết định từ chối cuối cùng.

Tại sao Các Lập luận Bản quyền Ngày càng Hiệu quả trong việc Chống lại Nạn Đầu cơ Nhãn hiệu

Những kẻ đầu cơ nhãn hiệu chuyên nghiệp thường tin rằng các công ty nước ngoài sẽ gặp khó khăn trong việc chứng minh quyền nhãn hiệu tại Việt Nam. Tuy nhiên, những đối tượng này thường bỏ qua một thực tế rằng logo và các yếu tố thương hiệu cách điệu có thể đã được bảo hộ bởi quyền tác giả.

Các cơ sở phản đối/hủy bỏ hiệu lực nhãn hiệu dựa trên bản quyền mang lại một số lợi thế:

Quyền bảo hộ tác giả thường tự động phát sinh ngay khi tác phẩm được tạo ra.
Các đăng ký bản quyền ở nước ngoài có thể dùng làm bằng chứng thuyết phục về quyền sở hữu.
Sự bảo hộ của Công ước Berne mở rộng đến các tác phẩm có nguồn gốc từ các quốc gia thành viên khác.
Các khiếu nại về bản quyền có thể thành công ngay cả khi không có đăng ký nhãn hiệu tại Việt Nam.
Bằng chứng về việc sao chép trực tiếp có thể củng cố các cáo buộc về dụng ý xấu.

Khi chứng cứ bản quyền được kết hợp với các lập luận về nhãn hiệu, cạnh tranh không lành mạnh và nộp đơn có dụng ý xấu, khả năng đánh bại đơn đăng ký của kẻ đầu cơ sẽ tăng lên đáng kể.

Khuyến nghị Thực tiễn cho Chủ sở hữu Thương hiệu Nước ngoài

Nếu phát hiện một bên thứ ba đã nộp đơn hoặc đăng ký nhãn hiệu của mình tại Việt Nam, chủ nhãn hiệu nên nhanh chóng rà soát xem liệu thương hiệu của mình có chứa các yếu tố có thể được bảo hộ bản quyền hay không, chẳng hạn như: Logo, Chi tiết đồ họa, Tác phẩm nghệ thuật trên bao bì, Thiết kế nhân vật, Chữ viết cách điệu, Thư pháp, Các tác phẩm mỹ thuật ứng dụng.

Các chủ nhãn hiệu cũng nên thu thập:

Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả;
Hồ sơ sáng tạo gốc;
Bằng chứng về quá trình sử dụng trong quá khứ;
Các đăng ký quốc tế;
Bằng chứng chứng minh sự tương tự giữa tác phẩm có bản quyền của bạn và nhãn hiệu đang tranh chấp.

Việc hành động sớm là vô cùng quan trọng bởi vì các thủ tục phản đối và hủy bỏ hiệu lực nhìn chung sẽ hiệu quả và ít tốn kém hơn so với việc chờ đợi cho đến khi kẻ đầu cơ đạt được quyền nhãn hiệu có thể thực thi.

Kết luận

Những thành công gần đây liên quan đến Công ty TNHH Mỹ phẩm Anhui Hyntoor chứng minh rằng bản quyền có thể là một công cụ pháp lý cực kỳ hiệu quả chống lại nạn đầu cơ nhãn hiệu tại Việt Nam. Ngay cả khi chủ thương hiệu nước ngoài chưa có đăng ký nhãn hiệu trước đó tại Việt Nam, sự bảo hộ quyền tác giả, đặc biệt là đối với logo và các yếu tố mỹ thuật của thương hiệu, vẫn có thể cung cấp một cơ sở pháp lý vững chắc để ngăn chặn hoặc hủy bỏ các đơn đăng ký nhãn hiệu có dụng ý xấu.

Đối với các chủ sở hữu nhãn hiệu nước ngoài đang phải đối mặt với tình trạng đầu cơ nhãn hiệu tại Việt Nam, bài học rút ra rất rõ ràng: Đừng chỉ giới hạn chiến lược bảo vệ quyền của mình trong phạm vi pháp luật về nhãn hiệu. Đơn phản đối hoặc hủy bỏ hiệu lực dựa trên cơ sở bản quyền / quyền tác giả có đầy đủ căn cứ, cuối cùng, có thể trở thành yếu tố quyết định trong việc giành lại quyền thương hiệu của của nhãn hiệu đích thực và ngăn chặn các hành vi đăng ký trái phép.

Nguyễn Vũ Quân| Partner, IP Attorney

Đọc thêm